پنج شنبه ۵ مرداد ۱۳۹۶

  به روز رسانی :  1395/10/10    یوسف مرادپور

 

کنوانسیون بین المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی ( OPRC, 1990)

 

 آلودگی آبها همواره موجبات نگرانی‌ دولتها و مردم‌ را فراهم‌ آورده‌ و برای‌ مبارزه‌ با آن‌ لازم‌ است‌ دولتها درسطح‌ ملی‌ و بین‌المللی‌ اقدام‌ و مشارکت‌ نمایند. تخریب‌ سیستمهای‌ دریایی‌ و آبهای‌ سطحی‌ موجب‌ بروز صدمات‌ غیر قابل ‌جبرانی‌ به‌ محیط زیست‌ گردیده است. امروزه بدلیل استفاده زیاد از دریا و‌ تنوع‌ و سرعت‌ تخلیه‌ مواد آلاینده‌ به‌ دریا، توان‌ خود پالایی ‌اکوسیستم‌های‌ دریایی‌ کاسته‌ شده‌ و به‌ زحمت‌ می‌ توانند اثرات‌ ناشی‌ از ورود چنین‌ موادی‌ را خنثی‌ نمایند.

آبهای‌ جاری‌ و صنایعی‌ که‌ در کنار ساحل‌ ایجاد شده‌اند بخش عظیمی از آلودگی‌ دریا را موجب‌ میگردند. بخش دیگر از آلودگی‌ اکوسیستم‌ دریایی‌ مربوط به‌ حفاری‌ بستر، حمل‌ و نقل‌ دریایی‌ (کشتیرانی)، نشت‌ طبیعی‌ نفت، ریزشهای‌ آسمانی‌، تماس‌ مستقیم‌ سطح‌ آب‌ با هوای‌ اطراف‌ و ریزش‌ عمدی‌ مواد به‌ دریا می باشد.

  حمل‌ و نقل‌ دریایی‌ شامل‌ بخش‌ بندر(بنادر تجاری‌، پایانه های‌ نفتی‌، تعمیرگاه‌ کشتیها، اسکله‌های ‌صیادی‌ و کشتیها منجر به‌ تولید زائداتی‌ می‌ شوند که بطور بالقوه می توانند منبعی برای آلودگی دریا محسوب گردند. جمع آوری‌، بازیافت، پاکسازی، پردازش‌ و دفع‌ صحیح ‌ این مواد اثر قابل توجهی بر کاهش آلودگی دریا ناشی از حمل و نقل دریایی برجای خواهد گذاشت.  

 کنوانسیون بین المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی (OPRC) در پی حادثه ای که برای نفتکش "اکسون والدز" در سواحل آلاسکا پدید آمد، در سال ١٩٩٠ میلادی به تصویب سازمان بین المللی دریانوردی رسید و در سال ١٩٩٥ میلادی لازم الاجرا شد. تاکید اصلی این کنوانسیون بر اقدام سریع و موثر در صورت وقوع سانحه آلودگی نفتی به منظور جلوگیری از ورود خسارات جبران ناپذیر به کشتی ها، تاسیسات دریایی، بنادر، تجهیزات تخلیه و بارگیری نفت و همچنین فراهم نمودن زمینه های لازم برای همکاری های بین المللی جهت مقابله با بروز حوادث ناشی از آلودگی نفتی است.

 

اهم اهدافی که کنوانسیون در پی تحقق آنها می باشد، عبارتند از:

 

·        گزارش سوانح آلودگی به نزدیکترین کشور ساحلی توسط کشتیها، واحدهای هوایی و دریایی، بنادر و تاسیسات و در صورت نیاز گزارش سانحه به کشورهای مجاور که در معرض خطر میباشند.

·        همکاری منطقه ای و بین المللی کشورها در مقابله با سوانح آلودگی نفتی و جمع آوری آنها

·        تهیه طرح ملی مقابله با آلودگی نفتی با مشارکت کلیه ارگانهای ذیربط

·        ایجاد سیستم ملی برای مقابله سریع و موثر با سوانح آلودگی نفتی

·        ارائه کمکهای فنی و تجهیزاتی به کشورهای عضو

·        تحقیق در زمینه پیشرفت های تکنولوژی از راه برگزاری سمپوزیم های بین المللی و مبادله نتایج و تحقیقات و برنامه های توسعه

·        الزام به داشتن طرح  اضطراری آلودگی نفتی در کشتی ها (Sopep)

·        کشتی هنگام حضور در بندر یا یک پایانه دریایی تحت  حاکمیت، مشمول بازرسی افسران کنرتل و بازرسی قرار میگیرد.

·        در اختیار داشتن طرح اضطراری آلودگی نفتی در واحدهای دور از ساحل

·        در اختیار داشتن طرح اضطراری آلودگی نفتی در بنادر و ترمینالهای دریایی در منطقه تحت حاکمیت

·        ایجاد سیستم ملی برای مقابله فوری و مؤثر با آلودگی که این سیستم حداقل باید شامل موارد ذیل باشد

·        مرجع ملی و صلاحیتدار، واجد مسئولیت آمادگی و مقابله با آلودگی نفتی

·        فراهم نمودن حداقل تجهیزات مورد نیاز برای مقابله با آلودگی نفتی

·        تدوین برنامههای تمرینی و آموزشی برای پرسنل ذیربط 

 

منطقه دریایی خلیج فارس و دریای عمان به دلیل شرایط خاص زیست محیطی و تردد زیاد شناورها، نیازمند حفاظت و مراقبت در برابر آلودگی های زیست محیطی می باشد. مطالعات انجام یافته نشان می دهد حفاظت در برابر آلودگی های نفتی در صدر اولویت های زیست محیطی این مناطق است و در همین راستا دولت جمهوری اسلامی ایران در 29 تیرماه 1376 به کنوانسیون فوق ملحق گردید و طرح ملی مقابله، آمادگی و همکاری در برابر آلودگی نفتی را تدوین نمود که هدف آن، فراهم نمودن آمادگی ملی و هماهنگ سازی کلیه نهادها و سازمانهای دولتی و غیر دولتی و نیروها و امکانات مردمی برای مقابله و همکاری در انجام هرچه مؤثر وظیفه ملی حمایت از محیط زیست دریایی بهنگام وقوع سوانح منجر به آلودگی نفتی می باشد و منطقه تحت پوشش طرح ملی شامل محدوده سواحل و کلیه آبهای تحت نظارت و حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر می باشد.

 

 کلیه بهره برداران از دریا، اعم از تولیدکنندگان و حمل کنندگان نفت و شرکتهای کشتیرانی، موظف میباشند،ضمن انجام اقدامات پیشگیرانه مورد نیاز برای جلوگیری از ریزش نفت، آمادگی لازم برای مقابله با سوانح نفتی را بر اساس دستورالعمل های کنوانسیون بین المللی در خود ایجاد کنند. 

 

 

 طرح ملی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی

تجربه حاصل از سوانح دریایی نشان می دهد حضور نیروهای آموزش دیده و هماهنگ در دریا و ساحل و دسترسی به تجهیزات مناسب و آماده عملیات مقابله با آلودگی،‌ همچنین پشتیبانی کافی از عملیات می تواند به سرعت از گسترش حادثه جلوگیری نموده و انتشار زیاد آلودگی در دریا را کاهش دهد. یک عامل مهم موردنیاز برای موفقیت عملیات مقابله با آلودگی وجود طرحی مناسب به منظور هدایت هماهنگ و سریع نیروها و تجهیزات شرکت کننده در عملیات تا رسیدن به کنترل نهایی منبع آلودگی و پاکسازی مواد آلاینده از محیط می باشد. چنین طرحی در اصطلاح به نام " طرح ملی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی" نامیده می شود که حاوی مجموعه ای از وظایف و دستورالعمل های مورد نیاز برای همه سازمان ها و نهاد های بهره بردار از دریا می باشد.

با عنایت به موارد فوق و الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون OPRC در سال ١٣٧٦ ، و با در نظر داشتن سواحل طولانی کشور در جنوب و شمال،‌ همچنین با توجه به مسئولیت قانونی سازمان بنادر و کشتیرانی، طرح ملی مقابله با آلودگی نفتی در سال 1380 توسط این سازمان تهیه و در سال 1385 بازنگری گردید تا درصورت بروز سوانح بزرگ آلودگی نفتی، هماهنگی ها و اقدامات لازم برای مقابله با گسترش آن را به عمل آورد.

مرکز ملی هماهنگی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی

 

این مرکز در سازمان بنادر و کشتیرانی مستقر می باشد. مسئولیت اداره مرکز ملی هماهنگی با معاون امور دریایی سازمان بنادر و کشتیرانی می باشد. مرکز ملی متشکل از یک دبیرخانه و مسئولین مقابله با آلودگی نفتی که مسئولیت هماهنگ کردن کلیه اقدامات مربوط به مقابله با آلودگی نفتی، دریافت گزارشات آلودگی، به روز رسانی طرح ملی، آموزش پرسنل و تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی را در کلیه مراکز بر عهده دارد.

 

آدرس و شماره های تماس مرکز ملی هماهنگی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی:

تهران- میدان ونک- چهار راه جهان کودک- انتهای خیابان دیدار جنوبی- سازمان بنادر و کشتیرانی

    تلفکس: 88651117 21 98+

    تلفن:     84932176 21 و84932179  21 98+

    فاکس:      84932190 21 98+

 

         تعریف HNS در راستای اهداف پرتکل چیست؟

            ”مواد خطرناک و مضر به هر نوع ماده ای به غیر از نفت اطلاق می گردد که در صورت ورود به محیط زیست دریایی، برای سلامت انسان، منابع زنده و حیات دریایی خطرناک باشد، مطلوبیت و یا  سایر استفاده های مشروع از دریا را تخریب نماید.“

 

مزایای بالقوه OPRC-HNS

         دستیابی به چارچوب بین المللی برای همکاری های دو جانبه در زمینه آمادگی و مقابله با حوادث آلاینده عمده HNS

         دستیابی به یک مکانیسم واحد بین کشورهای عضو برای مدیریت امور

         استفاده به عنوان ابزاری برای کمکهای فنی و همچنین منبعی برای واکنش در برابر وقوع سوانح

         فراهم آوردن چارچوبی برای ظرفیت سازی در زمینه آمادگی و مقابله با سوانح آلاینده ناشی از HNS

         مشارکت در زمینه تبادل اطلاعات فنی در زمینه تجارب HNS در قالب یک شبکه با اعضا مجرب

         دسترسی به برنامه های آموزش  ضروری برای ظرفیت سازی ساختاری و حقوقی در عرصه ملی و منطقه ای از طریق برنامه های همکاری فنی جامع IMO

چه کسانی می توانند به عضویت این پرتکل درآیند؟

         تنها کشورهایی که کنوانسیون OPRC1990 را به تصویب رسانده باشند می توانند به عضویت پرتکل OPRC_HNS2000درآیند.

         در این رابطه هیچگونه حق عضویتی وجود ندارد.

         بدیهی است که حداقل الزامات بایستی از طرف کشورهای عضو رعایت گردد.

گروه های فنی OPRC-HNS

         یگان فرعی IMO در این زمینه MEPC می باشد.

(Marine Environment Protection Committee)

         گروه فنی OPRC-HNSدر زمینه های زیر با MEPC  همکاری مشترک دارند

        مبادله تجارب در بین شبکه کشورهای عضو، پیمانهای منطقه ای و صنایع وابسته

        گسترش و بهبود، ابزارها، منابع، دستورالعملها، مستندات، دوره های آموزشی به منظور کمک به ظرفیت سازی کشورها

         کمک به کشورها در زمینه تفهیم مفاد و اجرایی نمودن کنوانسیون OPRC و پرتکلHNS  در سطوح ملی و بین المللی

مشکلات موجود در زمینه اجباری شدن اجرای پرتکلHNS

         وجود تجارب و اطلاعات اندک حتی در سازمان و یا کشورهای عضو

         تجهیزات اندک و یا در برخی از موارد عدم وجود تجهیزات مناسب برای واکنش در برابر HNS  به طور مثال تجهیزاتی چون: لوازم حفاظتی، پمپ، ابزار تشخیصی و غیره

         معمولا دانش فنی و لوازم مورد نیاز برای واکنشهای اضطراری تنها در کشورهای توسعه یافته  پیدا می شود.